دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کاشان

2:22:47 PM 1396 / 07 / 04
 

خانه عامری های کاشان ( وسعت زیبایی )

مجموعه خانه های تاریخی عامری ها یکی از قدیمی ترین خانه های تاریخی کاشان است. قدمت این مجموعه به دوران زندیه مربوط می شود، لیکن وضعیت فعلی آن مربوط به دوره ی قاجار (اواسط قرن 13 هجری) است که به وسیله ی سهام السلطنه ی عامری بازسازی و توسعه یافته است.
این مجموعه مشتمل بر هفت حیاط می باشد که چهار حیاط آن به صورت بیرونی، اندرونی، مهمان خانه، خیاط خدمه و سواران نظامی مورد استفاده و در سه حیاط دیگر بستگان نزدیک سهام السلطنه سکونت داشتند.
مجموعه مذکور دارای حمام اختصاصی زنانه و مردانه می باشد. پس از سهام السلطنه، حیاط های بیرونی و اندرونی در اختیار فرزند وی مرحوم ابراهیم خلیل خان عامری و بقیه ی ساختمان ها به دیگر افراد این خاندان تعلق گرفته و به مرور زمان بعضی از حیاط ها تفکیک و به افراد دیگری فروخته شده است.
در سال 1374، تعمیرات حیاط بیرونی و اندرونی توسط میراث فرهنگی کاشان و مساعدت «هیئت امنای بافت بناهای تاریخی کاشان» آغاز گردید. لکن در سال 1379 مجموعه ی عامری ها در طرح پردیسان سازمان میراث فرهنگی کشور قرار گرفت و برنامه ریزی شد که به مهمانسرای بزرگ گردش گری مبدل گردد. لذا توسط سازمان میراث فرهنگی نسبت به خریداری خانه ها و مرمت اساسی و کامل آنها اقدام شد که تا کنون بخش های عمده ای از آن بازسازی گردیده است. طرح، معماری، شکوه و تزئینات جالب این مجموعه و ایوان ها و حوض خانه ها وزیرزمین ها و حیاط های گودال باغچه ی این مجموعه، آن را در ردیف یکی از دیدنی ترین بناها قرار داده است و پیش بینی می شود با شروع بهره برداری از آن به عنوان مهمانسرا به صورت یکی از پر جاذبه ترین اقامتگاه های گردشگری ایران مورد توجه ایران گردان و جهان گردان قرار گیرد.

منبع : بروشور تبلیغاتی اداره میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی کاشان

تاریخچه خاندان عامری
محمد شجاعی فاضل

در کنار صحرای مزار زواره و بر سر راه شهراب، تا پنجاه سال پیش دیوارهای بقعه خرابه ای هنوز برپا بود که آن را قبر منصور می خواندند و منصور را نخستین رئیس قبیله عامـری می دانستند که در قرون گذشته از عربستان به ایران آمده و در کنار کویر نمک که دست به چراگاههای بیابانی داشت سکونت گزیده تا خیل و حشم قبیله از حیث مرتع در مضیغه نباشد گفته میشود پس از آنکه امیر تیموری گورکانی بر شام و یمن استیلا یافت یکی از امیران گردنکش یمن را بنام امیر منصور عامری با ایل و حشم به ایران کوچانید . امیر منصور برای امیر تیمور خار سراهی بود اما نمیخواست او را بکشد و چون ایل عامری دارای احشام و اغنام فراوان بودند امیر تیمور این طائفه را در مرز اصفهان و یزد یعنی حدود اردستان که در آن زمان دارای جنگل های طاق و بنه و بادام کوهی فراوان و چراگاههای خوبی بود اسکان داد و برای اینکه دلجوئی از آنان کردهباشد راهداری استان کرمان و خراسان را بعهده سران قبیله عامری واگذار کرد . ایل عامری به مناسبت شغل جدید خود در موطن تازه خود به نظم و طرق و حفظ کاروانیان پرداختند و دسته های کوچکی از آنان به جانب کرمان و خراسان کوچیدند و گروهی به عنوان (شیبانی) در کاشان و دیگر نقاط اقامت گزیدند . ایل عامری نه تنها بطرف شرق و جنوب شرقی کوچیدند بلکه دسته ای از راه کویر کاشان بطرف سمنان رفته و آنجا را وطن خود قرار دادند یعنی بمناسبت پیشه حشم داری مخصوصاَ نگهداری شتر در اطراف کویر سکونت اختیار میکرده اند . ایل عامری تا مدتها مرکزیت خود را حفظ کرده و به کلانتر و رئیس ایل وفادار مانده و هرکجا که بوده اند مالیات و عشور و دیون دیوانی را به به وسیله کلانتر عامری که در اردستان سکونت داشته به خزانه شاهی می پرداخته اند .
اما برجسته ترین مرد قبیله امیر منصور عامری شخصی است بنام امیر اسمعیل عرب عامری . پس از آنکه کریم خان زند قسمتی از ایران را تحت فرمان و نفوذ درآورد آقامحمدخان را محترمانه تحت نظر قرار گرفت و امیر اسمعیل عرب عامری اردستانی هم پالکی او بود و بعد از آنکه وکیل الرعایا مـرد آقامحمدخان و امیر عامری با هم از شکارگاه فرار کردند و به سمت اصفهان آمدند و در مهیار اصفهان این دو زندانی با قول و قرارهایی از هم جدا شدند و با جمع آوری سپاه علیه خاندان زند به فعالیت پرداختند . با قتل خان زند کار حکومت خان قاجار یکسره شد و امیر عامری چند بار به آقامحمدخان مراجعه و خواستار ایالت و شرکت در حکومت شد . اما خان قاجار جوابی به امیر عامری نداد و او رنجیده خاطر به قبیله خود بازگشت و با عمو زادگانش محمد حسنخان حکومت طبس و محمد حسین خان حکومت اردستان مشغول تهیه قـوا و جمع آوری سلاح و پول می شود و به جنگ جعفر قلیخان در یزد میرود و پس از شکست او به جانب اصفهان رفته ولی در آنجا شکست میخورد و به جانب بیابانک و طبس عقب نشینی می نماید و در این جنگ محمدحسین خان پسرعموی اسمعیل عرب عامری به دست سربازان قاجار دستگیر و سر او را به تهران می برند ( و قدرت و نفوذ او در منطقه بلوک سفلی اردستان و جندق و بیابانک فوق العاده ضعیف میشود و محمدعلی خان و شمشیرخان فرزندان او تنها به پاس مؤثر خانوادگی خود سربلند و عزیز بوده اند .) و امیر عامری پس از این شکست در یکی از ازدهات بخش خور به نام اردیب اتراق می کند و آنجا را به شکل دژی مستحکم می سازد و دیواری به قطر 3 متر دور تا دور این قریه میکشد که آثار آن تا سال 1335 باقی بود ولی امروز نشانه های کمی از آن باقیست . امیر اسمعیل عامری همه شب عصر با کالسکه دو اسبه روی این این دیوار تفریح داشته و یکدور گرد قلعه می گشته و دختر شاهرخ افشار زوجه اش کنار دست او نشسته بوده است . بعد از آن امیر عامری همه جا علیه قوای اقا محمد خان قیام نموده و از اردستان تا حدود یزد و کرمان و استرآباد و طبس سواران او مامور جمع آوری مالیات و عشور جنگی با حق المراتع بوده اند . امیر عامری تا سال 1222 در آن سامان کرو فری داشته و در این سال به دستئر فتحعلیشاه قوائی به سرکردگی امیر اسمعیل دامغانی از راه کویر جندق شبیخون زده و به او تاختند و این سردار شبانه با دختر شاهرخ پیاده یا سواره راه خراسان را در پیش گرفته و از طریق استرآباد به قوای عباس میرزا پیوسته ودر آنجا فتوحاتی کرده و با وساطت نایب السلطنه مورد عفو خاقان قرار گرفته است . در زمان آقا محمد خان و فتحعلیشاه به بقایای این خانواده مجال عرض وجودی داده نشد ولی شعبه دیگری از اعراب عامری که در مزدآباد و دههای نزدیک سکونت داشتند رئیسی داشتند ابوطالب نام که می کوشید پسر خود محمد تقی را به دستگاه دولت قاجار نزدیک سازد و برای او لقب خانی بگیرد . محمد تقی خان که بر بازمانده قبیله عامری اردستان ریاست یافت دو پسر داشت پسر ارشدش محمدعلی را بایکی از نبیره های محمد حسین خان نامزد کرد ولی این پسر به دسیسه ای در مزد اباد به قتل رسید وپسر دیگر او مصطفی قلیخان جای برادر در این مواصلت گرفت . مصطفی قلیخان مردی دانا و فعال و با اراده و سیاستمدار بود و در دوره سلطنت ناصرالدین شاه از تقرب به دستگاه پادشاهی مسامحه نمی ورزید . بدین ترتیب مدت سی سال از دروازه قم تا دروازه شهر را در اختیار خود گرفته بود و به نام قرسورانی مالک الرقاب مردم منطقه بود . ثروت فراوانی اندوخت و از کاشان تا یزد رقبات فراوانی را به دست آورد و برای اینکه مردم محلی را خاموش نگهداد و در هر قصبه و روستا و دهی با یکی از کدخدایان و روسا و علمای متنفذ مرتبط بود .
مصطفی قلیخان به یاری همسر خود (که از احفاد میرزاعلی بیک و محمد اسماعیل خان اولین خانهای قبیله عامری بودند) ، زنی دانا و مدبر بود به تامین این پیشرفت ها موفق گردید و به لقب سهام السلطنه و منصب سرتیپی جماره سواران عرب عامری مفتخر شد . پسران او ثروت فراوانی از پدر به ارث بردند و بعد از مرگ پدر او را در نجف اشرف به خاک سپردند و یکی از پسران او به نام میرزا حسین خان (ملقب به سهام السطنه عرب) جانشین پدرش شد که او نیز دارای دو پسر بود به نامهای ابراهیم خلیل خان عامری و امیراسداله خان عامری و همسر او بنام خانم معزالسلطنه که با مظفرالدین شاه قاجار رفت و آمد زیادی داشته اند و خانه تاریخی عامریها در مالکیت معزالسلطنه بوده که این خانه توسط مادر معزالسلطنه به داماد و دخترش هبه شده است . بعد از مرگ میرزا حسین خان او را در حرم مطهر حضرت معصومه در پای ضریح به خاک سپردند و راهداری منطقه کاشان به دست پسر بزرگش ابراهیــم خلیل خان افتاد . ایشان نیز مانند دیگر اجداد خود مردی مقتدر و با جذبه بوده است و همین طور حامی مردمان فقیر و درمانده و در وصف خوبی و خیرخواهی این مرد سخنها گفته اند . ابراهیم خلیل خان دارای یک همسر بنام طومان و سه فرزند دختر به نامهای ایراندخت ، پرویندخت و خورشید کلاه بوده است . ابراهیم خلیل خان عامری در سال 1324 هجری شمسی از کاشان به تهران عزیمت کرده و بعد از سه سال در ســوم اردی بهشت سال 1327 در خانه شخصی خود در دروازه شمیران دار فانی را وداع کرده و او را در مقبره شخصی نـــور در قم (مقابل حرم حضرت معصومه) به خاک سپردند .

© کپی رایت توسط کی آشیان - سایت جامع گردشگری کاشان (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)